![]()
Bài viết dùng ví dụ trạm 22/0,4 kV, 320 kVA cấp một xưởng cơ khí. Mọi hệ số đồng thời, cosφ, hiệu suất, uk%, R/X cáp và dòng khởi động đều là giả định minh họa. Thiết kế phát hành phải thay bằng nameplate, biểu đồ tải, catalogue OEM đúng model, số liệu ngắn mạch tại điểm đấu nối và yêu cầu của đơn vị điện lực.
1. Sáu cổng phải vượt qua trước khi chọn trạm 320 kVA
| Cổng | Dữ liệu cần khóa | Kết quả cần chứng minh |
|---|---|---|
| Tải dài hạn | kW/kVA, η, cosφ, hệ số nhu cầu, pha và ca sản xuất | MBA không quá tải nhiệt trong kịch bản bất lợi |
| Máy hàn | Loại hàn, kVA đầu vào, duty cycle, số máy hoạt động đồng thời, PF/THDi | Không đánh giá thấp kVA, flicker, hài và dòng trung tính |
| Động cơ lớn nhất | Công suất cơ, dòng/torque khởi động, thời gian tăng tốc, số lần khởi động | Điện áp còn lại đủ để khởi động và không làm nhả tải khác |
| MSB–DB | Chiều dài, cách lắp, nhiệt độ, nhóm cáp, R/X, Icc | Iz, sụt áp, chịu ngắn mạch và bảo vệ cùng đạt |
| Chất lượng điện | Pst/Plt khi cần, THDu/THDi, mất cân bằng, PF, sự kiện sụt áp | Không suy từ một giá trị dòng trung bình sang kết luận đạt |
| Đấu nối và an toàn | Ranh giới điện lực, đo đếm, bảo vệ, tiếp địa, mặt bằng, HSE | SLD và biện pháp thi công/vận hành được chấp thuận |
Nếu thiếu dữ liệu duty cycle máy hàn hoặc đường cong khởi động máy nén, việc cộng thêm “20% dự phòng” không thay thế được phép kiểm. Dự phòng công suất giải quyết tăng trưởng tải; nó không tự giải quyết flicker, hài, sụt áp hoặc phối hợp bảo vệ.
2. Ví dụ lập bảng tải cho xưởng cơ khí
Giả định xưởng có sáu máy hàn 25 kVA, nhóm CNC, máy nén khí 55 kW, cầu trục 22 kW, thông gió và phụ tải chiếu sáng–phụ trợ. Đối với động cơ, công suất điện đầu vào bằng công suất cơ chia hiệu suất. Với mỗi nhóm, Q = P×tan(arccos(cosφ)).
| Nhóm tải | Giả định minh họa | P tính toán | Q tính toán | S tính toán |
|---|---|---|---|---|
| Máy hàn | 6×25 kVA; đồng thời 0,55; cosφ=0,75 | 61,88 kW | 54,57 kvar | 82,50 kVA |
| CNC | 60 kW điện; kd=0,80; cosφ=0,90 | 48,00 kW | 23,25 kvar | 53,33 kVA |
| Máy nén khí | 55 kW cơ; η=0,94; cosφ=0,87; kd=1 | 58,51 kW | 33,16 kvar | 67,25 kVA |
| Cầu trục | 22 kW cơ; η=0,90; cosφ=0,80; kd=0,35 | 8,56 kW | 6,42 kvar | 10,69 kVA |
| Thông gió | 20 kW điện; kd=0,80; cosφ=0,85 | 16,00 kW | 9,92 kvar | 18,82 kVA |
| Chiếu sáng, phụ trợ | 18 kW; kd=0,75; cosφ=0,95 | 13,50 kW | 4,44 kvar | 14,21 kVA |
Tổng theo phép cộng P/Q là P = 206,44 kW và Q = 131,75 kvar. Vì các nhóm không cùng cosφ, không cộng trực tiếp cột kVA. Công suất biểu kiến tổng:
S = √(206,44² + 131,75²) = 244,90 kVA; PF tổng ≈ 0,843.
Mức tải của MBA 320 kVA là 244,90/320 = 76,53%. Nếu cộng 15% dự phòng theo cùng tỷ lệ P và Q, S ≈ 281,63 kVA, bằng 88,01% định mức. Kết quả cho thấy 320 kVA có thể đi tiếp về mặt kVA trong kịch bản giả định, nhưng chưa đủ để phát hành thiết kế. Phải kiểm chu kỳ hàn, nhiệt độ, hài, mất cân bằng và biểu đồ tải theo ca.
3. Máy hàn: vì sao hệ số đồng thời phải có căn cứ?
Sáu máy hàn có tổng nameplate 150 kVA. Dùng hệ số đồng thời 0,55 tạo tải tính toán 82,5 kVA. Hệ số này chỉ hợp lệ nếu quy trình sản xuất chứng minh số máy, dòng hàn và duty cycle không cùng đạt cực đại. Nếu thợ có thể đồng thời hàn kết cấu lớn trong một công đoạn, 0,55 có thể quá lạc quan.
Bảng khảo sát nên ghi cho từng máy: loại nguồn hàn, điện áp/dòng vào, công suất biểu kiến lớn nhất, PF, THDi nếu OEM công bố, chu kỳ làm việc, phương pháp điều khiển, số ca và khả năng vận hành đồng thời. Với máy hàn một pha, phải ghi pha dự kiến và cân lại A/B/C; không chia đều trên giấy rồi bỏ qua thay đổi bố trí ổ cắm.
Dao động điện áp và flicker
Tải hàn thay đổi nhanh có thể tạo dao động điện áp dù dòng trung bình chưa cao. IEC 61000-3-11:2017 đề cập giới hạn thay đổi điện áp/flicker cho thiết bị đến 75 A mỗi pha thuộc đấu nối có điều kiện trên lưới hạ áp công cộng; IEC TS 61000-3-5:2009 đưa thông tin đánh giá cho thiết bị trên 75 A. Hai tài liệu này không phải một con số chấp nhận tự động cho mạng nội bộ nhà máy. Kỹ sư cần áp yêu cầu của hợp đồng/điện lực, đo tại PCC hoặc thanh cái liên quan và đánh giá nhiều thiết bị giống nhau cùng vận hành.
Thiết bị đo phải cấu hình đúng khoảng thời gian, tỷ số CT/VT và chuẩn đo. Nhật ký sản xuất nên đồng bộ với dữ liệu điện áp để biết sự kiện nào do hồ quang hàn, khởi động động cơ, chuyển nguồn hay sự cố lưới.
4. Kiểm khởi động máy nén khí 55 kW
Dòng định mức phía hạ áp của MBA 320 kVA tại 400 V:
IMBA = 320.000/(√3×400) = 461,88 A.
Dòng phía 22 kV:
I22 = 320.000/(√3×22.000) = 8,40 A.
Máy nén 55 kW cơ, η=0,94 và cosφ=0,87 có dòng toàn tải:
IM = 55.000/(√3×400×0,94×0,87) = 97,07 A.
Nếu tạm dùng dòng khởi động trực tiếp bằng 6 lần, Istart ≈ 582,43 A. Giả định uk=4,5% và chỉ xét trở kháng MBA, phép sàng lọc cho sụt áp là:
Δuscreen ≈ (582,43/461,88)×4,5% = 5,67%.
Đây chưa phải điện áp tại đầu cực động cơ. Phải cộng trở kháng nguồn, MBA, MSB, cáp và dòng các tải đang chạy; đồng thời xét góc trở kháng, torque–speed, inertia và thời gian tăng tốc. Máy nén có tải đầu hoặc van xả không đúng trạng thái có thể cần torque khác hoàn toàn.
Chọn phương án khởi động
- Khởi động trực tiếp chỉ dùng khi nguồn, cơ cấu và bảo vệ chịu được dòng/torque.
- Sao–tam giác giảm dòng nhưng cũng giảm torque; phải xác nhận sáu đầu dây và đặc tính tải.
- Soft starter cần kiểm giới hạn dòng, ramp, số lần khởi động và nhiệt bán dẫn.
- VFD phù hợp khi cần điều khiển lưu lượng/tốc độ; cần xét hài, EMC, cáp motor, dv/dt và bypass.
5. Feeder máy hàn 80 m: sụt áp chưa phải toàn bộ bài toán cáp
Nhóm máy hàn sau hệ số đồng thời là 82,5 kVA. Dòng ba pha tương đương tại 400 V:
Iweld = 82.500/(√3×400) = 119,08 A.
Giả sử tuyến dài 80 m, cáp đồng có R ở nhiệt độ làm việc 0,253 Ω/km và X=0,080 Ω/km, cosφ=0,75, sinφ=0,661. Sụt áp:
ΔU = √3×119,08×0,080×(0,253×0,75 + 0,080×0,661) = 4,00 V ≈ 1,00%.
R/X trên chỉ là giả định minh họa, không đại diện một mã cáp. Tiết diện cuối phải kiểm đồng thời:
- Iz sau hệ số nhiệt độ, nhóm mạch, phương pháp đặt, đất/ống/máng và số lõi mang tải;
- Sụt áp ở tải ổn định và trong xung hàn/khởi động;
- Khả năng chịu nhiệt ngắn mạch của pha, trung tính và PE;
- Độ nhạy bảo vệ cuối tuyến và thời gian cắt;
- Dòng hài, dòng trung tính, đầu cốt, lực siết, bán kính uốn và tản nhiệt trong tủ.
IEC 60364-5-52:2009+A1:2024 bao quát lựa chọn/lắp đặt hệ thống dây và sụt áp; IEC 60287-1-1:2023 cung cấp phương pháp tính dòng tải liên tục và tổn hao cáp. Catalogue đúng model cùng điều kiện công trường vẫn là dữ liệu quyết định.
6. Kiểm ngắn mạch và chọn MSB
Với IMBA=461,88 A và uk=4,5%, nếu bỏ qua trở kháng nguồn/cáp:
Ik,screen ≈ 461,88/0,045 = 10,26 kA.
Đây là giá trị sàng lọc tại đầu cực MBA. Tính chính thức theo IEC 60909-0:2026 phải xét hệ số điện áp, nguồn 22 kV, nấc MBA, nhiệt độ, cáp/thanh cái và đóng góp từ động cơ. Cũng cần dòng cực tiểu để xác nhận bảo vệ cuối tuyến nhìn thấy sự cố.
MSB có thể dẫn tới khung dòng 500 A hoặc 630 A, nhưng bài này không chốt thiết bị. Phải kiểm Ib≤In≤Iz, Icu/Ics, Icw thanh cái, nhiệt độ tủ, dạng phân khoang, khả năng mở rộng, phối hợp với CB nhánh và đặc tuyến khởi động. Chỉ lấy “10,26 kA” để chọn một CB 15 kA mà bỏ qua nguồn, motor contribution và dung sai là không đủ an toàn.
7. Sóng hài, bù phản kháng và trung tính
Máy hàn inverter, CNC, VFD và nguồn điều khiển có thể tạo dòng hài. Không nên chọn tụ bù bằng phép chia kvar đơn thuần. Cần đo hoặc mô phỏng THDi/THDu, phổ hài, công suất phản kháng theo thời gian và trạng thái tải nhẹ. Nếu có nguy cơ cộng hưởng, đánh giá cuộn kháng, tần số cộng hưởng và khả năng chịu dòng của tụ.
Máy hàn một pha và tải điện tử làm dòng trung tính khó dự đoán. Sơ đồ phân pha phải được cập nhật khi thay đổi vị trí ổ cắm; dây N không tự động được giảm tiết diện. Kiểm tra nhiệt tại thanh trung tính, đầu nối và cáp bằng dữ liệu thực trong giai đoạn chạy thử.
Bù phản kháng không sửa được toàn bộ flicker hoặc sóng hài. Tụ đóng cắt theo cấp còn có thể tạo quá độ; bộ điều khiển phải tránh săn cấp khi tải hàn biến đổi nhanh. Giải pháp có thể cần tách thanh cái, tăng độ cứng nguồn, điều phối chu kỳ hàn hoặc dùng thiết bị bù động sau nghiên cứu chất lượng điện.
8. SLD cho trạm giàn 320 kVA
SLD tối thiểu cần thể hiện điểm đấu nối 22 kV, thiết bị cô lập/đóng cắt, chống sét van, bảo vệ–đo đếm, MBA 320 kVA, CB tổng, MSB, feeder máy hàn, CNC, máy nén, cầu trục, thông gió và DB phụ trợ. Ghi rõ trung tính, PE, điểm nối đất, nguồn điều khiển và ranh giới sở hữu.
Shop drawing phải nối SLD với mặt bằng/mặt đứng, kết cấu giàn, cao độ, đường nâng hạ MBA, khoảng cách an toàn, tuyến cáp, đầu cáp, sơ đồ tiếp địa, nhãn và danh mục đầu dây. Kết cấu trụ/giàn/móng cần người có thẩm quyền kiểm tải trọng thiết bị, gió và điều kiện nền; không lấy kích thước từ một công trình khác.
9. BOQ theo phạm vi có thể nghiệm thu
| Nhóm | Nội dung | Điểm giao diện |
|---|---|---|
| Trung thế | Thiết bị đóng cắt/cô lập, LA, đo đếm, bảo vệ, cáp/đường dây và đầu cáp | Điện lực, điểm đấu nối, SCADA/đo xa |
| MBA | 320 kVA, phụ kiện, dầu/khay dầu khi áp dụng, đầu nối và giám sát | OEM, vận chuyển, nâng hạ, FAT |
| Hạ thế | CB tổng, MSB, thanh cái, feeder, DB, cáp và hệ bù/chất lượng điện nếu có | Máy hàn, CNC, motor và nhà cung cấp máy |
| Kết cấu | Trụ/giàn, móng, xà, sàn thao tác, rào, biển báo và đường tiếp cận | Xây dựng, tải trọng, hành lang |
| Tiếp địa | Lưới/cọc, dây liên kết, hộp kiểm tra, vỏ thiết bị, trung tính và PE | Chống sét, kết cấu và hệ điện xưởng |
| Thử nghiệm | FAT/SAT/T&C, nguồn thử, máy đo, hồ sơ và đào tạo | OEM, nhà thầu, điện lực, vận hành |
Mỗi dòng BOQ phải có đơn vị, tiêu chí kỹ thuật, phạm vi cung cấp/lắp đặt/thử nghiệm và tài liệu nghiệm thu. Không dùng cụm “trọn bộ” để che giao diện chưa phân định. Bài viết không đưa giá, thương hiệu hay model vì chưa có hồ sơ mua sắm của dự án.
10. ITP, FAT, SAT và chạy thử theo trình tự
FAT và hồ sơ trước giao hàng
Đối với MBA, kiểm nhận dạng, bản vẽ, tỷ số/nhóm đấu dây, điện trở cuộn, tổn hao, uk%, thử điện môi và phụ kiện theo tiêu chuẩn/hợp đồng. Với MSB, kiểm cấu trúc, thanh cái, dây điều khiển, interlock, nhãn, chức năng bảo vệ và thử nghiệm đã thống nhất. Không tuyên bố thử nghiệm đặc biệt nếu không có biên bản.
SAT và T&C
Tại hiện trường, kiểm nameplate, ngoại quan, lực siết theo OEM, khoảng cách, tiếp địa, thứ tự pha, CT/VT, mạch trip, cáp/đầu cáp và nhãn. Thử logic không điện trước; thử bảo vệ thứ cấp khi phù hợp; xác nhận đường trip và trạng thái từ xa rồi mới đóng điện theo phiếu thao tác.
Chạy thử nên theo bậc: không tải, tải phụ trợ, CNC, từng nhóm hàn, máy nén và kịch bản phối hợp bất lợi. Ghi điện áp ba pha, dòng, PF, THD, Pst/Plt nếu tiêu chí yêu cầu, nhiệt độ, sự kiện sụt áp và trạng thái bảo vệ. Nếu điện áp dao động hoặc CB tác động, dừng tìm nguyên nhân; không tăng chỉnh định tùy tiện.
11. HSE cho trạm giàn và xưởng cơ khí
- LOTO, thử hết điện và tiếp địa công tác trước khi chạm phần dẫn điện.
- Kiểm soát làm việc trên cao bằng sàn/điểm neo, chống rơi và phương án cứu nạn.
- Thiết lập vùng cấm dưới tải nâng; kiểm cẩu, sling, tâm tải và điều kiện nền.
- Đánh giá hồ quang điện, PPE, khoảng cách tiếp cận và thao tác đóng cắt.
- Tách hoạt động hàn/cắt khỏi khu vực dầu, cáp và vật liệu cháy; quản lý hot-work permit.
- Không đóng điện khi còn dây tạm, tiếp địa công tác, dụng cụ hoặc người trong vùng nguy hiểm.
QCVN 25:2025/BCT về an toàn điện có hiệu lực từ 08/08/2025. Hồ sơ phải đối chiếu toàn văn quy chuẩn, quy trình của đơn vị quản lý lưới và đánh giá rủi ro công trường; đoạn tóm tắt này không thay chúng.
12. Hồ sơ cần khóa trước phát hành thi công
- Bảng tải theo thiết bị và kịch bản ca sản xuất;
- Dữ liệu máy hàn: kVA, duty cycle, PF, THDi, số máy đồng thời và phân pha;
- Đường cong khởi động máy nén, inertia, torque và số lần khởi động;
- Số liệu nguồn 22 kV, ranh giới, đo đếm, bảo vệ và yêu cầu điện lực;
- Datasheet/nameplate MBA, MSB, cáp và thiết bị bảo vệ đúng model;
- Tính load flow, sụt áp, ngắn mạch cực đại/cực tiểu, phối hợp bảo vệ và chất lượng điện;
- SLD, shop drawing, BOQ, ITP, biện pháp thi công và kế hoạch T&C được duyệt.
Để tham khảo phạm vi thương mại 320 kVA, xem dịch vụ trạm biến áp 320 kVA. Bài trạm giàn 160 kVA kiểm động cơ và DB xa trình bày trường hợp công suất nhỏ hơn. Hai URL này có ý định khác; không dùng bảng giá thay cho thiết kế xưởng cơ khí.
13. Câu hỏi thường gặp
320 kVA có đủ cho sáu máy hàn 25 kVA không?
Không thể trả lời từ 150 kVA lắp đặt. Cần duty cycle, đồng thời, PF, hài và các tải khác. Ví dụ này dùng 0,55 và cho tổng xưởng 244,90 kVA; dự án khác có thể cao hơn.
Có thể chọn ACB 500 A vì dòng MBA là 461,88 A?
Không chốt chỉ từ dòng định mức. Phải kiểm khả năng mang dòng sau hiệu chỉnh, chỉnh định, Icu/Ics/Icw, khởi động, chọn lọc, nhiệt tủ và khả năng mở rộng.
Bù tụ có hết nhấp nháy do máy hàn không?
Không chắc. Flicker liên quan độ cứng nguồn và biến thiên tải nhanh; tụ bù thông thường chủ yếu xử lý phản kháng và có thể tạo quá độ/cộng hưởng nếu chọn sai.
Giá trị 10,26 kA có dùng chọn CB ngay không?
Không. Đó là sàng lọc chỉ dùng uk MBA. Tính chính thức phải có nguồn 22 kV, cáp, motor contribution và trường hợp cực đại/cực tiểu.
Điện trở tiếp địa bao nhiêu là đạt?
Không có một số chung. Phải xét dòng/thời gian sự cố, điện trở suất đất, điện áp chạm–bước, sơ đồ nối đất, chống sét và yêu cầu điện lực.
14. Kết luận
Trong ví dụ, tải tính toán đạt 244,90 kVA; cộng 15% dự phòng đưa MBA 320 kVA đến 88,01%. Máy nén 55 kW có dòng toàn tải khoảng 97,07 A và phép sàng lọc khởi động trực tiếp cho sụt áp qua MBA 5,67%. Feeder máy hàn 80 m có sụt áp giả định 1,00%; ngắn mạch giới hạn bởi MBA khoảng 10,26 kA. Đây là bộ câu hỏi kỹ thuật, không phải phê duyệt thiết kế.
QuangAnhcons có thể hỗ trợ khảo sát biểu đồ tải, lập SLD, kiểm máy hàn–động cơ, cáp, ngắn mạch, chất lượng điện, BOQ và ITP/T&C trên dữ liệu thực. Khi liên hệ, nên gửi danh sách máy, nameplate/datasheet, sơ đồ hiện trạng, chiều dài/cách lắp cáp và yêu cầu đấu nối.
Tính nhanh giá trạm biến áp
Đang tải công cụ…
Dự án nhiều trạm, nhiều tuyến
Đang tải công cụ…