Trước khi đặt CT và VT đo đếm cho trạm 22–35 kV, cần khóa đồng thời sơ đồ đo, tỷ số, từng lõi hoặc cuộn thứ cấp, tải thứ cấp thực tế, yêu cầu cách điện và bộ hồ sơ chấp thuận. Một dòng chào hàng ghi “CT 200/5 A, VT 22 kV” chưa đủ để xác nhận thiết bị lắp vừa, đo đúng hoặc được bên quản lý đo đếm tiếp nhận.
Bài này giúp kỹ sư và người mua kỹ thuật lập bảng đối chiếu trước đơn đặt hàng. Phạm vi là CT cảm ứng và VT cảm ứng dùng cho đo lường xoay chiều, không bao gồm cảm biến công suất thấp, cuộn Rogowski hoặc giải pháp đo số. Các con số dưới đây hoàn toàn giả định để kiểm phương pháp, không phải thông số của một model hay chỉ dẫn đấu nối ngoài hiện trường.
Biên soạn: QuangAnhcons · Chuyên đề: Tính toán thiết kế hệ thống điện · Đối chiếu nguồn: 20/10/2026.
1. Chốt nhiệm vụ và vị trí đo trước khi chọn tỷ số
Cùng một trạm có thể có đo đếm mua bán điện, đo vận hành nội bộ và đo phục vụ bảo vệ. Ba nhiệm vụ này không tự dùng chung một lõi CT hoặc cuộn VT. Hồ sơ phải chỉ rõ đầu ra nào đi tới công tơ, đồng hồ giám sát hay rơle; thiết bị nào thuộc phạm vi niêm phong; ai được phép thay đổi cấu hình. Cấp chính xác đo lường không thể dùng thay kết quả kiểm đặc tính bảo vệ.
Với một MBA, vị trí đo phía trung thế và phía hạ thế bao phủ các phạm vi tổn hao khác nhau. Với nhiều MBA cùng feeder, bộ đo tổng không tự cung cấp số liệu riêng cho từng MBA. Khi có PV, BESS hoặc máy phát, cần chỉ rõ chế độ vận hành, khả năng công suất đổi chiều và quy ước nhập–xuất. Không suy ra phương thức ghi điện năng chỉ từ chiều mũi tên trên sơ đồ.
Đầu ra của bước này là một sơ đồ nguyên lý đo có mã thiết bị và bảng điểm đo. Mỗi dòng ghi vị trí, điện áp danh định, tải được bao phủ, mục đích sử dụng dữ liệu, thiết bị nhận và người xác nhận. Phần phân định tài sản và quyền thao tác được giải thích riêng tại hướng dẫn ranh giới tài sản, đo đếm và quyền điều khiển; bài này đi sâu vào bộ thông tin phải đưa vào yêu cầu mua CT/VT.
2. Bảng hồ sơ phải đối chiếu trước đặt hàng
Nên đặt yêu cầu thiết kế, chào hàng và bằng chứng xác nhận trên cùng một bảng. Ô chưa rõ phải ghi “chờ xác nhận” cùng người phụ trách, không thay bằng một trị số thường gặp. Mục tiêu là phát hiện sai khác khi vẫn còn khả năng sửa đơn hàng, thay vì nhận một bộ thiết bị đúng tên nhưng khác sơ đồ nhị thứ.
| Nhóm | Nội dung cần khóa | Bằng chứng và cách xử lý thiếu |
|---|---|---|
| Nhiệm vụ đo | Điểm đo, đo thương mại hay nội bộ, chiều công suất, số pha và thiết bị nhận | Sơ đồ được bên có trách nhiệm xác nhận; chưa thống nhất thì chưa chốt cấu hình |
| CT | Tỷ số hoặc nấc tỷ số, dòng thứ cấp, số lõi, nhiệm vụ và đặc tính mỗi lõi, tải định mức, khả năng chịu dòng sự cố | Datasheet đúng mã cùng bản vẽ đầu cực; không lấy thông số của lõi bảo vệ cho lõi đo |
| VT | Điện áp từng cuộn, cách ghi pha–đất hoặc dây–dây, số cuộn, nhiệm vụ, tải, đặc tính điện áp phù hợp hệ thống | Sơ đồ cuộn dây và nhị thứ khớp thiết bị đo; thiếu sơ đồ thì chưa suy tỷ số |
| Cách điện và môi trường | Điện áp lớn nhất của thiết bị, mức cách điện theo thiết kế, trong/ngoài trời, độ cao, nhiệt độ và điều kiện ô nhiễm | Hồ sơ thiết kế và công bố đúng cấu hình; tên lưới 22 kV hoặc 35 kV không thay toàn bộ dữ liệu này |
| Lắp đặt | Kích thước, vị trí chân đế, đầu nối sơ cấp, hộp nhị thứ, hướng đọc nhãn và không gian thao tác | Bản vẽ tổng thể có revision, kiểm với nhà chế tạo tủ và phần xây dựng |
| Đo lường và bàn giao | Phạm vi kiểm định/hiệu chuẩn, thử nghiệm, niêm phong, truy xuất serial, tài liệu vận hành | Yêu cầu của bên quản lý đo đếm và hồ sơ áp dụng; không coi chứng chỉ chung của hãng là hồ sơ từng thiết bị |
Với CT nhiều lõi, lập một dòng riêng cho từng lõi. Với nhiều tỷ số trên một cuộn, phải ghi nấc sử dụng và các đầu cực tương ứng. Hai mô tả này không đồng nghĩa: một CT có nhiều đầu lấy ra chưa chắc có các lõi độc lập. Tương tự, một VT có nhiều cuộn thứ cấp cần khai báo tải và nhiệm vụ theo từng cuộn, cùng điều kiện phối hợp do hãng xác nhận.
3. Kiểm tỷ số bằng phép tính và phép kiểm ngược
CT: phân biệt tỷ số danh định và dòng tại một thời điểm
Trong mô hình lý tưởng, tỷ số dòng KI = Ipn/Isn; dòng thứ cấp tương ứng Is = Ip/KI. Các dòng dùng cùng đơn vị A. Phép tính này không xét sai số tỷ số, sai số góc, bão hòa hoặc ảnh hưởng tải thứ cấp.
Ví dụ giả định: CT ghi 200/5 A có KI = 40. Khi dòng sơ cấp là 120 A, mô hình cho Is = 120/40 = 3 A. Kiểm ngược: 3 × 40 = 120 A; đồng thời 120/200 = 3/5 = 0,6. Đây là kiểm tính nhất quán số học, không chứng minh CT đạt cấp chính xác tại điểm tải đó.
Không chọn tỷ số chỉ bằng cách lấy công suất MBA đổi ra dòng rồi chọn bậc gần nhất. Cần thêm dải phụ tải thực tế, mức mở rộng có căn cứ, giới hạn dòng của thiết bị nhận, yêu cầu đo ở tải thấp và yêu cầu của đơn vị quản lý đo đếm. Với nhiều MBA, tổng công suất nhãn không phải biểu đồ dòng qua điểm đo. Có thể dùng hướng dẫn đọc biểu đồ phụ tải để chuẩn bị dữ liệu có ranh giới và dấu thời gian rõ ràng.
VT: giữ nguyên cách ghi điện áp pha và điện áp dây
Ví dụ giả định thứ hai xét một bộ VT pha–đất với tỷ số mỗi pha (22.000/√3)/(100/√3) V, trong mô hình ba pha cân bằng hình sin và đấu sao phù hợp. Tỷ số KU = 220. Khi điện áp dây sơ cấp là 22.000 V, điện áp pha thứ cấp lý tưởng là 100/√3 ≈ 57,735 V; điện áp dây thứ cấp là 100 V.
Kiểm độc lập: 57,735 × √3 ≈ 100 V và 100 × 220 = 22.000 V. Nếu chỉ bỏ √3 ở một phía của tỷ số, kết quả sẽ lệch một hệ số √3. Vì vậy không rút gọn nhãn trong RFQ thành “22 kV/100 V” khi chưa giữ rõ định nghĩa điện áp và sơ đồ cuộn dây. Ví dụ không áp dụng nguyên xi cho sơ đồ khác, cuộn tam giác hở hoặc hệ thống không cân bằng.
Khi nghiệm thu dữ liệu, kiểm cả hệ số đã cài trong công tơ và cách phần mềm xuất giá trị. Dữ liệu đã quy đổi về sơ cấp mà tiếp tục nhân KI hoặc KU sẽ bị nhân đôi hệ số. Hồ sơ cấu hình phải xác định rõ mỗi trường dữ liệu đang ở phía sơ cấp hay thứ cấp, không suy từ tên cột “A” hoặc “V”.
4. Tải thứ cấp CT phải tính trên mạch thực tế
Hướng dẫn Schneider Electric FA240104 yêu cầu xét tải thiết bị nhận cùng tổn hao dây thứ cấp; trang được cập nhật ngày 23/06/2026. Đây là nguyên tắc kiểm đầu vào, không phải bảng chọn một model CT cụ thể. Phải lấy dữ liệu công tơ, rơle, cầu đấu và dây của đúng cấu hình.
Với vòng dây giả định thuần trở, tải biểu kiến do dây ở dòng danh định có thể tính Sdây = Isn2Rvòng. Trong mô hình thuần trở này, giá trị số VA bằng tổn hao W. Rvòng gồm toàn bộ đường đi và đường về đang mang dòng, không chỉ chiều dài một chiều. Nếu dùng mô hình có điện kháng, phải dùng tổng trở và góc pha phù hợp, không tiếp tục coi mọi thành phần là điện trở.
| Trường hợp | Phép tính | Kết quả | Kiểm ngược |
|---|---|---|---|
| Thứ cấp danh định 5 A | 5² × 0,4 | 10 VA do dây | 10/5² = 0,4 Ω |
| Thứ cấp danh định 1 A | 1² × 0,4 | 0,4 VA do dây | 0,4/1² = 0,4 Ω |
| So sánh riêng dây | 10/0,4 = (5/1)² | Hệ số 25 | Chỉ đúng khi giữ cùng điện trở vòng |
Kết quả cho thấy vì sao đường dây thứ cấp dài cần được xét sớm. Nó không cho phép đổi một công tơ 5 A sang 1 A bằng thao tác cài đặt tùy ý. CT, đầu vào công tơ, thiết bị thử và toàn bộ hồ sơ phải tương thích; tải của thiết bị điện tử tại 1 A phải lấy từ tài liệu tương ứng, không lấy tải tại 5 A chia máy móc cho 25.
Giả sử riêng trong một kiểm tra giả định tại 5 A, các tải còn lại đều thuần trở và có tổng 1,5 VA ở cùng dòng danh định, tổng tải là 10 + 1,5 = 11,5 VA. Nếu một chào hàng giả định chỉ công bố 10 VA, hai giá trị đã cho thấy cần làm rõ trước đặt hàng. Chưa được tự đổi sang 15 VA rồi kết luận đạt: cần kiểm dải tải được bảo đảm cho cấp chính xác, đặc tính từng lõi và điều kiện trong tài liệu hãng.
VA lớn hơn không luôn đồng nghĩa đo chính xác hơn ở mọi chế độ. Bảng tính nên giữ riêng phần dây, tiếp điểm, cầu đấu và thiết bị nhận, cùng cơ sở nhiệt độ hoặc điều kiện đo của điện trở. Sai khác tuyến cáp sau thi công cũng có thể làm giả định ban đầu mất hiệu lực. Không dùng công thức tải CT để thay kiểm sụt áp, tải từng cuộn hoặc bảo vệ mạch VT.
5. Đầu cực, cực tính và an toàn phải hiện trên bản vẽ
Bản vẽ nhị thứ cần nối được từng đầu cực từ CT/VT tới cầu đấu, khối thử và thiết bị nhận. Ghi mã dây, pha, cực tính, đầu nối đất theo thiết kế và ranh giới niêm phong. Đừng duyệt chỉ bằng một ảnh đấu dây tương tự: tên đầu cực, nấc tỷ số và thứ tự pha có thể khác giữa các mã hàng.
Schneider Electric FA219147 cảnh báo không để hở thứ cấp CT khi sơ cấp đang có dòng; công việc phải do người đủ năng lực thực hiện theo tài liệu ứng dụng cụ thể. Bài này không cung cấp trình tự thao tác khi mang điện. Hồ sơ dự án phải có phương án cô lập, kiểm soát mọi nguồn và thiết bị thử/đấu nối đúng loại trước khi người có thẩm quyền cho phép làm việc.
Một ngoại lệ quan trọng khi đọc bản vẽ là không đồng nhất “đầu lấy ra không dùng” với “lõi CT độc lập không dùng”. FAQ FA111406 của Schneider nêu cách xử lý đầu lấy ra chưa dùng cho dòng Class 4210 khi cặp đầu đã chọn có tải. Phạm vi đó không phải lệnh đấu nối chung cho mọi CT. Với thiết bị dự kiến mua, yêu cầu OEM đánh dấu rõ các đầu sử dụng, các đầu không sử dụng và cách xử lý từng trường hợp trên bản vẽ được kiểm.
Mạch VT cũng cần được nhận diện riêng để tránh nhầm với mạch dòng khi thử nghiệm. Việc bố trí cầu chì, thiết bị cách ly, nối đất, xử lý cuộn phụ và biện pháp chống cấp điện ngược phải theo thiết kế và tài liệu đúng model. Không suy một trị số thử điện áp, mômen siết hoặc sơ đồ cầu nối từ bài hướng dẫn tổng quát này.
6. Căn cứ kỹ thuật: đọc đúng loại tài liệu và phiên bản
Đối chiếu ngày 20/10/2026, các trang IEC dưới đây cung cấp metadata và phạm vi công khai. Bài viết không truy cập toàn văn có bản quyền và không viện dẫn số điều khoản hay giới hạn sai số từ các trang catalogue. Những phép tính ở trên là mô hình cơ bản tự lập, không được gắn nhãn “đã kiểm thiết kế theo IEC”.
| Tài liệu | Phiên bản và phạm vi đã xác minh | Điều còn phải kiểm cho dự án |
|---|---|---|
| IEC 61869-1:2023 | Ấn bản 2.0; yêu cầu chung của họ máy biến đổi đo lường cho phạm vi điện áp cao nêu trong catalogue | Bản áp dụng và cách phối hợp với tiêu chuẩn sản phẩm cụ thể |
| IEC 61869-2:2012 | Ấn bản 1.0; CT cảm ứng 15–100 Hz; bản catalogue nêu đã tích hợp Interpretation Sheet 1 tháng 01/2022 | Yêu cầu từng lõi, cấp chính xác và phép thử trong bản áp dụng đầy đủ |
| IEC 61869-3:2011 | Ấn bản 1.0; VT cảm ứng 15–100 Hz | Cấu hình cuộn dây, điều kiện tải và cách chứng minh đáp ứng |
| IEC 61869-20:2025 | Ấn bản 1.0, bản sửa lỗi 01/2026; phạm vi an toàn máy biến đổi đo lường điện áp cao, không bao gồm loại công suất thấp | Phạm vi áp dụng thực tế, nội dung thử và hồ sơ an toàn theo bản đầy đủ |
| TCVN, QCVN và văn bản điện lực | Không xác lập một bộ áp dụng chung trong bài này | Ghi số hiệu, phiên bản/hiệu lực, đơn vị ban hành, địa bàn và phạm vi dự án vào design basis; không suy tương đương IEC |
| Tài liệu OEM và hồ sơ dự án | FAQ chỉ hỗ trợ nguyên tắc đã nêu; chưa có model được chọn | Datasheet, hướng dẫn lắp đặt/thử đúng mã, revision, bản vẽ và yêu cầu của bên quản lý đo đếm |
Có một điểm cần ghi rõ trong bảng sai khác: trang các phần 2 và 3 vẫn chỉ dẫn đọc cùng IEC 61869-1:2007, trong khi phần 1:2023 đã là ấn bản mới hơn thay thế bản 2007. Không tự sửa nhãn trên chứng chỉ cũ thành 2023. Nhà cung cấp và bên thiết kế cần xác nhận bộ tiêu chuẩn áp dụng, phạm vi chứng cứ và ảnh hưởng của thay đổi phiên bản trước khi chấp nhận hồ sơ.
7. RFQ phải yêu cầu trả lời từng sai khác
Mẫu yêu cầu kỹ thuật nên gồm bốn cột: yêu cầu, đề xuất của nhà cung cấp, tài liệu dẫn chứng và kết luận của người kiểm. Không chấp nhận một ô “đáp ứng” cho toàn bộ cấu hình. Khi thiếu trang datasheet hoặc bản vẽ chưa có revision, người mua ghi hồ sơ chưa đủ, không xem đó là một sai khác đã được chấp thuận.
- Gửi SLD và bảng điểm đo đã khóa phạm vi, kể cả các chế độ nhiều nguồn.
- Liệt kê riêng từng CT, từng lõi và từng VT/cuộn, giữ mã thiết bị xuyên suốt hồ sơ.
- Yêu cầu xác nhận tỷ số, đầu cực tương ứng, tải và đặc tính theo cùng điều kiện đánh giá.
- Kèm bảng tải thứ cấp dự kiến, tuyến dây, thiết bị nhận và các phần còn chờ xác nhận.
- Yêu cầu bản vẽ tổng thể, khối lượng và hướng dẫn vận chuyển/lắp đặt đúng cấu hình; không tự suy từ ảnh sản phẩm.
- Ghi danh mục hồ sơ thử nghiệm, kiểm định/hiệu chuẩn và chứng kiến cần thống nhất với bên quản lý đo đếm.
- Yêu cầu bảng ngoại lệ có ảnh hưởng tới thiết kế tủ, tuyến dây, thử nghiệm và tiến độ.
Ví dụ, hai chào hàng cùng tỷ số 200/5 A nhưng khác số lõi hoặc khác vị trí đầu cực không phải hai phương án tương đương chỉ khác giá. Nếu đổi sang 1 A, bảng tải và thiết bị nhận phải được kiểm lại. Nếu đổi từ lắp ngoài trời sang trong tủ, yêu cầu môi trường và lắp đặt cũng cần đánh giá lại. Mỗi thay đổi phải có người chịu trách nhiệm đóng vấn đề trước đơn đặt hàng.
Hồ sơ thương mại nên giữ riêng tiền tệ, VAT, phạm vi giao hàng, phụ kiện, tài liệu bàn giao và thời hạn chào. Bài không có giá xác minh nên không đưa khoảng giá hoặc thông tin tồn kho. Việc so sánh kỹ thuật phải khép lại trước khi dùng giá để xếp hạng các phương án có phạm vi khác nhau.
8. ITP: nối hồ sơ đặt hàng với thiết bị nhận tại trạm
ITP là kế hoạch kiểm tra và thử nghiệm của dự án. Các điểm dừng dưới đây là đề xuất quản lý chất lượng, không phải thay thế yêu cầu pháp lý hoặc tiêu chí thử OEM. FAT tại nhà máy không thay toàn bộ SAT và kiểm tra mạch đo hoàn chỉnh sau lắp đặt.
| Giai đoạn | Hồ sơ kiểm | Lý do dừng |
|---|---|---|
| Trước đặt hàng | SLD, bảng đối chiếu, tải thứ cấp, bản vẽ và yêu cầu bên quản lý đo đếm | Còn khác tỷ số, cuộn/lõi hoặc giao diện chưa xử lý |
| FAT / trước giao | Biên bản thử theo phạm vi đã thống nhất, danh sách serial, nameplate và bản vẽ cuối | Kết quả hoặc nhận dạng không khớp thiết bị đặt |
| Tiếp nhận | Serial, ngoại quan, phụ kiện, bao gói, bảo quản và hồ sơ đi kèm | Hư hỏng, thiếu phụ kiện hoặc mất truy xuất |
| Lắp đặt / SAT | Hồ sơ kiểm dây, cực tính, pha, liên tục, nối đất và thử chức năng theo phương án duyệt | Không khớp bản vẽ hoặc chưa đóng sai lệch |
| Bàn giao mạch đo | Cấu hình công tơ, tỷ số/hệ số nhân, biên bản theo yêu cầu đo đếm, as-built và quyền truy cập | Chưa xác định dữ liệu sơ cấp/thứ cấp hoặc thiếu xác nhận có thẩm quyền |
Ghi kết quả đo cùng điều kiện và dụng cụ truy xuất được. Không tự đặt điện áp thử cách điện, dòng thử hoặc ngưỡng đạt để điền đầy biểu mẫu. Hồ sơ thử CT/VT và hồ sơ phối hợp bảo vệ có liên quan nhưng không thay nhau; khi dùng chung tổ hợp đo và bảo vệ, xem thêm bộ dữ liệu đầu vào cho phối hợp bảo vệ trung thế.
9. Mini-WBS kiểm hồ sơ trước mua sắm
Ví dụ tổ chức công việc dưới đây giả định đã có đầu vào, một ngày làm việc bằng tám giờ và hai nhóm có thể làm song song. Đây chỉ là thời gian rà hồ sơ nội bộ, không phải lead time chế tạo, thời hạn điện lực hay cam kết tiến độ dự án.
| ID | Công việc / đầu ra | Thời lượng | Predecessor và phụ trách |
|---|---|---|---|
| A | Khóa bảng điểm đo và revision đầu vào | 0,5 ngày | T0; kỹ sư thiết kế và quản lý đo đếm |
| B | Kiểm tỷ số, tải thứ cấp và thiết bị nhận | 1 ngày | A FS, lag 0; nhóm điện |
| C | Kiểm bản vẽ lắp đặt và đầu cực | 1 ngày | B SS, lag 0; nhóm tủ và OEM |
| D | Đóng bảng sai khác, lập RFQ cuối | 0,5 ngày | B FS và C FS, lag 0; thiết kế và mua sắm |
| M | Mốc đủ hồ sơ trình chấp thuận | 0 ngày | D FS, lag 0; chưa phải cho phép đặt hàng |
Trong đúng giả định này, B và C cùng chạy từ T0 + 0,5 đến T0 + 1,5 ngày; D kết thúc tại T0 + 2 ngày. Kiểm ngược theo nhánh A–B–D được 0,5 + 1 + 0,5 = 2 ngày, không cộng hai việc song song thành ba ngày. Thời gian chờ phản hồi, thử bổ sung và chấp thuận bên ngoài phải lập riêng. Không gọi đây là đường găng của toàn dự án.
10. Bộ đầu vào cần gửi để rà soát
Để QuangAnhcons rà phạm vi hồ sơ CT/VT, hãy chuẩn bị sơ đồ đơn tuyến, vị trí đo, dữ liệu phụ tải, sơ đồ nhị thứ hiện trạng nếu có, danh mục công tơ/rơle và chào hàng đúng mã. Đính kèm yêu cầu của bên quản lý đo đếm, điều kiện môi trường, bản vẽ tủ và các điểm chưa thống nhất. Không gửi một ảnh nhãn thay cho toàn bộ cấu hình.
Kết quả cần đạt trước mua sắm là bảng đối chiếu đã xử lý sai khác và bộ tài liệu có revision thống nhất. Quyết định thiết kế, nghiệm thu và thao tác vẫn cần người đủ năng lực và các bên có thẩm quyền theo hồ sơ thật. Ví dụ số học, checklist và nguồn catalogue trong bài chỉ hỗ trợ chuẩn bị dữ liệu, không xác nhận một bộ CT/VT cụ thể đủ điều kiện đưa vào vận hành.
Nguồn chính đã liên kết cạnh từng nội dung: catalogue IEC cho phiên bản/phạm vi; FAQ Schneider cho tải thứ cấp và cảnh báo có giới hạn ứng dụng. Các bảng RFQ, ITP và WBS là đề xuất biên tập riêng. Không sao chép bảng định mức hay tiêu chí thử từ tài liệu chưa được đọc.